ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ತಾಲೂಕು ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ
ತುಳುನಾಡಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ನೆಲೆಯಿಂದ ಜೈನ ಕಾಶಿ, ಚೌಟರ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯವರೆಗೆ
ಪರಿಚಯ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇಂದು ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಕೃಷಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಹಿಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿದೆ.
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ತುಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಅಳುಪರ ಆಡಳಿತ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ, ಜೈನ ಧರ್ಮದ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಚೌಟರ ರಾಜವಂಶ, ಜೈನ ಭಟ್ಟಾರಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಹೈದರ್ ಅಲಿ–ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕಾಲ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ತುಳುನಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು, ಗದ್ದೆಗಳು, ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ–ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಕೃಷಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ತುಳು ಭಾಷೆ, ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆ, ನಾಗಾರಾಧನೆ, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ಜೈನ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು, ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.
ಅಳುಪರ ಕಾಲ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳುಪರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಳುಪರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಆಳಿದರು. ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.
ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜೈನ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು “ಜೈನ ಕಾಶಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಪಟ್ಟಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿರುವ 18 ಜೈನ ಬಸಡಿಗಳ ಸಮೂಹ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಜೈನ ಮಠಗಳು, ಭಟ್ಟಾರಕ ಪರಂಪರೆ, ಪಂಡಿತರು, ಗ್ರಂಥ ರಚನೆ, ತಾಳೆಗರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ದಾನ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ 18 ಜೈನ ಬಸಡಿಗಳು
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತಗಾರರು, ಜೈನ ಭಟ್ಟಾರಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾನಿಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬೆಳೆಯಿತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರು ಬಸದಿ, ತ್ರಿಭುವನ ತಿಲಕ ಚೂಡಾಮಣಿ ಬಸದಿ (ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ) ಮತ್ತು ಅಮ್ಮನವರ ಬಸದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು.
ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ದೇಶ–ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕ ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ. ಇದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ತ್ರಿಭುವನ ತಿಲಕ ಚೂಡಾಮಣಿ ಬಸದಿ. ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ 31 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮೂಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಂಬಗಳ ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಗುರು ಬಸದಿ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಂಪತ್ತು ಜೈನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆ. ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜೈನ ಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ಷಟ್ಖಂಡಾಗಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಧವಳಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಾಳೆಗರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವ ಬಸಡಿಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.
ಚೌಟರ ರಾಜವಂಶ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಚೌಟ ರಾಜವಂಶ. ಚೌಟರು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಜೈನ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಪರಂಪರೆ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪರಂಪರೆ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಪುತ್ತಿಗೆ — ಚೌಟರ ಆರಂಭಿಕ ಕೇಂದ್ರ
ಚೌಟರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪುತ್ತಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಇತಿಹಾಸದ ವಿವರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚೌಟರ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರದ ಪರಂಪರೆ ಉಳ್ಳಾಲ, ಪುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ತಾಲೂಕಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಪಾತ್ರವೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಚೌಟರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದದ್ದು
ಚೌಟರ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತ 17ನೇ ಶತಮಾನ. ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚೌಟರು 1603ರ ವೇಳೆಗೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಯಿತು.
ಚೌಟರ ಅರಮನೆ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟರ ಅರಮನೆ ಈ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಮರದ ಕಂಬಗಳು, ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ನವನಾರಿ ಕುಂಜರದಂತಹ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಜೈನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಚೌಟರ ಆಡಳಿತದ ಸಂಬಂಧ
ಚೌಟರ ರಾಜಕೀಯ ಆಶ್ರಯ, ಜೈನ ಭಟ್ಟಾರಕರ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಸೇರಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ.
ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರಭಾವ
ಅಳುಪರ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಜೈನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕರಾವಳಿ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿಶಾಲ ರಾಜಕೀಯ–ಕಲಾ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ
ಜೈನ ಕವಿ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹಲವು ಮೂಲಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ‘ಭರತೇಶ ವೈಭವ’ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಿರಂತರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರವೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನವು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡಿನ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಕ್ಕೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು.
ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಕಾಲ
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಕುಗ್ಗಿದ ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ನಂತರ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು, ಬಳಿಕ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಡಳಿತದ ಹಂತಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.
ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಯಿತು. ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1799ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಪತನದ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.
ಚೌಟರ ರಾಜಕೀಯ ಅವಸಾನ
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಚೌಟರ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಬಹುತೇಕ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಚೌಟ ಕುಟುಂಬದ ವಂಶಸ್ಥರು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟರ ಅರಮನೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲ
1799ರ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1860ರಲ್ಲಿ ಕನಾರಾವನ್ನು ಉತ್ತರ ಕನಾರಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕನಾರಾ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ, ರಸ್ತೆ, ಅಂಚೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆ
1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಹೊಸ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1956ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. 1973ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. 1997ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
ಆಧುನಿಕ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣವು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ
ಪುತ್ತಿಗೆ, ಬೆಳುವಾಯಿ, ಕಡಂದಲೆ, ತೋಡಾರು, ಪಡುಮಾರ್ನಾಡು, ತೆಂಕಮಿಜಾರು, ಶಿರ್ತಾಡಿ, ಬಡಗಮಿಜಾರು, ದಾರೆಗುಡ್ಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ತಾಲೂಕಿನ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಕೃಷಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಬಸಡಿಗಳು, ದೈವಸ್ಥಾನಗಳು, ನಾಗಬನಗಳು, ಗದ್ದೆಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಬಳಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೊಡುಗೆ
ಭೂತಾರಾಧನೆ, ನಾಗಾರಾಧನೆ, ದೈವಿಕ ಆರಾಧನೆ, ದೇವಸ್ಥಾನ ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಕಂಬಳ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ತುಳು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಕಂಬಳ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ತಾಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಳೆ ಆಧಾರಿತ ಗದ್ದೆಗಳು, ನೀರಿನ ಹರಿವು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳ ಸುತ್ತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದ ಜೀವನ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕಂಬಳವು ಈ ಕೃಷಿ ಜೀವನದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಶಾಲೆಗಳು, ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.
ಇಂದಿನ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತುಗಳು
- ಜೈನ ಕಾಶಿ: 18 ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೈನ ಬಸಡಿಗಳ ಪರಂಪರೆ.
- ಚೌಟರ ನಾಡು: ಚೌಟರ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಚೌಟರ ಅರಮನೆ.
- ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ–ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ: ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಟ್ಟಣ.
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲರೇಖೆ
| ಕಾಲ | ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆ |
|---|
| ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ | ತುಳುನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯ |
| ಮಧ್ಯಯುಗದ ಆರಂಭ | ಅಳುಪರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ |
| 14ನೇ ಶತಮಾನ ನಂತರ | ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರಭಾವ |
| 14–16ನೇ ಶತಮಾನ | ಜೈನ ಧರ್ಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉತ್ಕರ್ಷ |
| 15ನೇ ಶತಮಾನ | ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ ಪರಂಪರೆ |
| ಮಧ್ಯಯುಗ | ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ |
| ಚೌಟರ ಕಾಲ | ಪುತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ |
| 1603ರ ವೇಳೆಗೆ | ಚೌಟರ ರಾಜಧಾನಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ |
| 17–18ನೇ ಶತಮಾನ | ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ರಾಜಕೀಯ–ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ |
| 18ನೇ ಶತಮಾನ | ಹೈದರ್ ಅಲಿ–ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಪ್ರಭಾವ |
| 1799 | ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ |
| 1860 | ದಕ್ಷಿಣ ಕನಾರಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಿಲ್ಲೆ |
| 1947 | ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ |
| 1956 | ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ |
| 1973 | ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂಬ ರಾಜ್ಯನಾಮ |
| 1997 | ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ |
| ಇಂದಿನ ಕಾಲ | ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ |
